Noordelijk Scheepvaartmuseum

  • Slide 6
  • Scheepswerf
  • Erebus
  • Damsterdiep
  • Slide 2
  • Slide 1

Langs oude trekvaarten en kanalen zijn ze soms nog te zien: rolpalen, ook wel rollepalen of jaagpalen genoemd. Deze palen dienden voor het geleiden van jaaglijnen van trekschuiten of gejaagde (getrokken) zeilschepen. De meeste rolpalen zijn tegenwoordig uit het landschap verdwenen. In Groningen is er echter nog een flink aantal bewaard gebleven op hun oorspronkelijke plek. Ook elders in Nederland en zelfs in het buitenland kun je ze hier en daar nog ontdekken.

Rolpalen zijn overblijfselen uit de tijd dat schepen in de kanalen bij tegenwind of windstilte door middel van een jaaglijn werden voortgetrokken (gejaagd).
Ze staan op bochten langs het vaarwater en zorgden voor de geleiding van de jaaglijn, zodat de schepen de bocht goed konden nemen en niet in de wal werden getrokken. Bij scherpe bochten werden de palen soms voorzien van een dubbele rolpaal. In flauwe bochten werden twee rolpalen op korte afstand van elkaar geplaatst.

Constructie
De rolpaal bestaat uit een verticale paal van ijzer of hout, meestal in beton in de grond verankerd. Aan de kant van het vaarwater bevindt zich aan de boven- en onderzijde van de paal een bevestigingspunt. Daartussen zit een draaibare rol van hout of metaal rondom een as. Aan de bovenzijde en onderzijde van de rolpaal zijn meestal ijzeren geleidingsbeugels gemonteerd, soms voorzien van een sierlijke krul. De geleidingsbeugels moesten voorkomen dat de jaaglijn van de rolpaal afliep.

Strijk- en wisselpalen
Behalve de rolpalen zijn er langs het water nog meer objecten te vinden die herinneren aan de tijd van vóór de gemotoriseerde scheepvaart. Zoals palen met het bordje 'Strijk' of 'Wisselplaats'. Op de plek waar een wisselpaal stond, was de vaarweg zo breed dat schepen elkaar konden passeren. Een paal met het opschrift 'Strijk' betekende dat de schepen hun mast moesten strijken om bruggen te kunnen passeren.

Inventarisatie

Omdat de rolpaal steeds zeldzamer wordt in het Nederlandse landschap is het Noordelijk Scheepvaartmuseum in 2008 een project begonnen om alle nog bestaande rolpalen in Nederland en het buitenland te inventariseren. Ook de aan de rolpaal verwante strijk- en wisselpalen en nieuwe rolpalen (replica's) zullen in dit registratieproject worden meegenomen.

Doelstellingen

- Komen tot een algeheel overzicht van nog bestaande rol-. strijk- en wisselpalen, als onderdeel van het Nederlands erfgoed.
- Bijdragen aan het behoud en de restauratie van de rol-, strijk- en wisselpalen door het informeren van instellingen en overheden, die als eigenaren van deze bijzondere ergoedobjecten zorg dragen voor hun behoud.
- Aandacht vragen bij een breed publiek voor deze bijzondere landschapselementen die de geschiedenis van de infrastructuur aanvullen en een verhaal vertellen.
- Informatie verstrekken over rolpalen aan overheden, erfgoedinstanties, historische verenigingen, scholen en de toeristische sector.

Werkwijze
De inventarisatie gebeurt aan de aan de hand van een vaste lijst met kenmerken waarmee iedere rolpaal nauwkeurig kan worden beschreven. Bovendien zal van iedere rolpaal een foto worden toegevoegd.

Deelnemen aan de inventarisatie
Weet u een rolpaal bij u in de buurt en wilt u meewerken aan deze inventarisatie? Dat kan!

Klik hier om het invulformulier rolpalen te downloaden (Word-bestand)
Deze lijst vult u zo nauwkeurig mogelijk in en mailt u vervolgens samen met duidelijke digitale foto van de rolpaal naar e-mail: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Indien u niet over email beschikt kunt u de infomatie met een foto van de rolpaal ook sturen naar:

Noordelijk Scheepvaartmuseum
Rolpalenproject
Brugstraat 24
9711 HZ Groningen

Op de website kunt u zien welke rolpalen al zijn beschreven. Uw opmerkingen, aanvullingen en verbeteringen zijn welkom!

Lijst van rolpalen
De lijst is per provincie alfabetisch gerangschikt op de plaats (gehucht, dorp of stad) waar het object staat. De lijst wordt geleidelijk verder aangevuld.

Jaarlijks worden verschillende voorwerpen aan het museum geschonken door particulieren of bedrijven. Hierbij kan het gaan om voorwerpen die tevoorschijn komen bij het opruimen van een huis, zolder of kelder, of gewoon om voorwerpen waarvoor een museale bestemming wordt gezocht. Het museum stelt het altijd bijzonder op prijs wanneer er in deze gevallen aan het Noordelijk Scheepvaartmuseum wordt gedacht.

Waarom schenken?

Wanneer u een voorwerp aan het museum schenkt en het wordt geaccepteerd voor de collectie, dan blijft het op een goede manier bewaard voor de toekomst in een openbare instelling.
Dankzij uw schenking komt het voorwerp daarmee beschikbaar voor onderwijs en onderzoek.
Wanneer het tevens wordt opgenomen in de vaste expositie van het museum kan iedere bezoeker het zien. Het maakt daardoor deel uit van het historische verhaal dat in het museum wordt verteld.

Wat schenken?
In principe kunt u alles aanbieden. Het museum accepteert echter alleen voorwerpen die voldoen aan de in het collectiebeleid gestelde criteria. Dit houdt samengevat het volgende in:
1. Het voorwerp moet een relatie hebben met Noord-Nederland
2. Het voorwerp moet een aanvulling zijn op de collectie.

Hoe schenken?
Indien u een voorwerp wilt schenken aan het Noordelijk Scheepvaartmuseum kunt u per email contact opnemen met de afdeling collectie via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. of door middel van een brief aan:
Noordelijk Scheepvaartmuseum
afdeling collectie
Brugstraat 24
9711 HZ  Groningen 

 

 

De collectie van het Noordelijk Scheepvaartmuseum is grotendeels gedigitaliseerd. Deze collectieinformatie is te raadplegen op de internetsite Maritiem Digitaal. Dit is een gezamenlijke site van maritieme musea in Nederland, waarop u kunt zoeken naar objecten van de aangesloten musea.
U kunt per object of objectcategorie zoeken in de collectie van elk aangesloten museum of tegelijkertijd in de collecties van alle aangesloten musea. Objecten worden weergegeven met een korte beschrijving.

Het Noordelijk Scheepvaartmuseum heeft een brede collectie met voorwerpen die dateren vanaf de middeleeuwen tot de dag van vandaag. De objectcollectie bestaat uit ruim 6.000 stuks driedimensionale voorwerpen. Hierbij zijn niet meegerekend de grote verzameling foto's, scheepsbouwtekeningen en de bibliotheek.

De collectie is onderverdeeld in een groot aantal afzonderlijke objectcategoriën. De belangrijkste hiervan zijn:

  • scheepsmodellen
  • scheepsportretten en maritieme kunst
  • gebruiksvoorwerpen
  • navigatieinstrumenten
  • scheepsonderdelen en scheepssier
  • gereedschappen
  • scheepsmotoren
  • vlaggen

U kunt in onze collectie zoeken via de link Maritiem Digitaal.

Facebook Twitter

Adres
Brugstraat 24
9711 HZ Groningen

tel: + 31 (0)50 312 22 02
stuur ons een e-mail

Openingstijden

Ma. Gesloten
Di. - Za. 10.00-17.00 uur
Zo. 13.00-17.00 uur

certified_museum nietsbovengroningen

Nieuwsbrief

Uitgelicht

Museumschip Emma
Meer informatie »

IMG 5313

 

Evenementen

Copyright © 2010 Noordelijk Scheepvaartmuseum Groningen. Alle rechten voorbehouden